حقوق مردم

قراردادهای (کنوانسیون های) بشر دوستانه چهارگانه ژنو

قرارداد راجع به بهبود وضعیت مجروحین و بیماران نیروهای مسلح هنگام اردوکشی

(geneva convention relative to the amelioration of the condition of the wounded and sick in armed forces in the field)

http://peoplerights.blogfa.com/post/1022

قرارداد راجع به بهبود سرنوشت مجروحین، بیماران و غریقان نیروهای مسلح در دریا

(geneva convention for the amelioration of the condition of wounded, sick and shipwrecked members of armed forces at sea)

http://peoplerights.blogfa.com/post/1023

قرارداد راجع به معامله اسیران جنگی (قسمت اول)

(geneva convention relative to Treatment of Prisoners of War)

http://peoplerights.blogfa.com/post/1024

قرارداد راجع به معامله اسیران جنگی (قسمت دوم)

http://peoplerights.blogfa.com/post/1025

قرارداد راجع به حمایت از افراد غیرنظامی در زمان جنگ (قسمت اول)

(geneva convention relative to the protection of civilian persons in time of war)

http://peoplerights.blogfa.com/post/1026

قرارداد راجع به حمایت از افراد غیرنظامی در زمان جنگ (قسمت دوم)

(geneva convention relative to the protection of civilian persons in time of war)

http://peoplerights.blogfa.com/post/1027

قرارداد ژنو راجع به معامله با اسیران جنگی [1]
مورخه 12 اوت 1949

امضاکنندگان ذیل نمایندگان مختار دولتهای شرکت کننده در کنفرانس سیاسی که در شهر ژنو از تاریخ 21 آوریل تا 12 اوت 1949 به منظور تجدید نظر در قرارداد ژنو مورخه 27 ژوئیه 1929 راجع به معامله با اسیران جنگی تشکیل گردیده نسبت به مراتب ذیل موافقت حاصل نمودند مشروحه زیر توافقنمودند:

باب اول
مقررات عمومی
ماده 1 - دولتهای معظمه متعاهد تعهد می نمایند که این قرارداد را در همه احوال محترم شمارند و اتباع خود را به احترام آن وادارند.

ماده 2 - علاوه بر مقرراتی که باید در زمان صلح به موقع اجرا گذارده شود این قرارداد وقوع در صورت جنگی که رسماً اعلان شده باشد یا هر گونه نزاع مسلحانه که بین دو یا چند دولت معظم متعاهد بروز کند اجرا خواهد شد ولو آن که یکی از آن دول مزبور وجود وضع جنگی را تصدیق نکند.

این قرارداد درباره هر گونه موارد اشغال تمام یا قسمتی از خاک یکی از دول معظمه متعاهد نیز معتبر است ولو آنکه اشغال مزبور با هیچ گونه مقاومت نظامی مواجه نشده باشد.

چنانچه یکی از دول داخل در جنگ عضو این قرارداد نباشد دولتهای معذالک در روابط متقابل خود تابع این قرارداد خواهند بود و چنانچه آن دولت این قرارداد را قبول و مقررات آن را اجرا کند در مقابل او نیز ملزم به اجرای این قرارداد خواهند بود.

ماده 3 - چنانچه نزاع مسلحانه جنبه بین المللی نداشته باشد و در خاک یکی از دول معظمه متعاهد روی دهد هر یک از دول داخل در جنگ مکلفند که لااقل مقررات زیر را اجرا نمایند:

1 - با کسانی که مستقیماً در جنگ شرکت ندارند به انضمام افراد نیروهای مسلحی که اسلحه به زمین گذاشته باشند یا کسانی که به علت بیماری یا زخم یا بازداشت یا هر

علت دیگری قادر به جنگ نباشند باید در همه احوال بدون هیچ گونه تبعیض ناشیه از نژاد. رنگ. مذهب. عقیده. جنس. اصل و نسب یا ثروت یا هر علت مشابه آن با اصول انسانیت رفتار شود.

اعمال ذیل در مورد اشخاص مذکور بالا در هر زمان و در هر مکان ممنوع است و خواهد بود:

الف - لطمه به حیات یا تمامیت بدنی منجمله قتل به تمام اشکال آن. زخم زدن. رفتار بیرحمانه. شکنجه و آزاد.

ب - اخذ گروگان.

ج - لطمه به حیثیت اشخاص منجمله تحقیر و تخفیف.

د - محکومیت و اعدام بدون حکم قبلی دادگاهی که صحیحاً تشکیل شده و جامع تضمینات قضائی که ملل متمدن ضروری می دانند باشد.

2 - بیماران و زخمداران جمع آوری و تحت معالجه قرار خواهند گرفت.

یک دستگاه نوعپروری بی طرف مانند کمیته بین المللی صلیب سرخ می تواند خدمات خود را متخاصمین عرضه دارد.

گذشته از مراتب فوق دول متخاصم سعی خواهند کرد تمام یا قسمتی از سایر مقررات این قرارداد را نیز از طریق موافقتنامه های اختصاصی به موقع اجرا گذارند.

اجرای مقررات فوق اثری در وضع حقوقی متخاصمین نخواهد داشت.

ماده 4 - الف - اشخاص ذیل متعلق به یکی از طبقات مشروحه پائین که به دست دشمن افتند اسیر جنگی بدان گونه که مفهوم این قرارداد است شمرده می شوند:

1 - اعضای نیروهای مسلح یکی از متخاصمین و همچنین اعضاء چریک و دسته های داوطلب که جزو نیروهای مسلح مزبور باشند.

2 - اعضاء سایر چریکًً ها و اعضاء سایر دسته های داوطلب به انضمام اعضا نهضتهای مقاومت متشکل متعلق به یک دولت متخاصم که در داخل یا در خارج خاک خود مشغول عمل باشند ولو آن که خاک مزبور اشغال شده باشد مشروط به این که چریکها یا دسته های داوطلب و نهضتهای مقاومت متشکل مذکور جامع شرایط زیر باشند.

الف - یک نفر رییس رأس آنها باشد که مسئول اتباع خود باشد. ب - دارای علامت مشخصه ثابتی باشند که از دور قابل تشخیص باشد.

ج - علناً حمل اسلحه نمایند.

د - در عملیات خود مطابق قوانین و رسوم جنگ رفتار نمایند.

3 - اعضاء نیروهای مسلح منظم که خود را وابسته به دولت یا مقامی معرفی نمایند که از طرف دولت دستگیرکننده به رسمیت شناخته نشده باشد.

4 - کسانی که همراه نیروهای مسلح هستند بی آنکه مستقیماً جزو آن نیروها باشند از قبیل اعضای غیر نظامی کارکنان هواپیماهای جنگی - خبرنگاران جنگی - تهیه کنندگان اجناس - اعضای واحدهای کار یا خدمت که عهده دار آسایش نیروهای مسلحند مشروط به این که از طرف نیروهای مسلحی که همراهی می کنند مجاز باشند برای این منظور نیروهای مسلح مزبور مکلفند کارت هویتی مطابق نمونه پیوست به این قبیل اشخاص تسلیم نمایند.

5 - کارکنان نیروهای بحریه بازرگانی منجمله فرماندهان و ناخداها و شاگردان و کارکنان هواپیمایی کشوری دولت های متخاصم که به موجب این مقررات حقوق بین المللی از معامله مساعدتری بهره مند نیستند.

6 - اهالی اراضی اشغال نشده که هنگام نزدیک شدن دشمن بی آنکه فرصت تشکل نیروهای منظم داشته باشند ارتجالاً برای مبارزه با دشمن اسلحه به دست می گیرند مشروط به این که علناً حمل اسلحه نمایند و قوانین و رسوم جنگ را محترم شمارند.

ب - اشخاص ذیل از معامله ای که به موجب این قرارداد برای اسیران جنگی تعیین گردیده برخوردار خواهند شد:

1 - اشخاصی که به نیروهای مسلح کشور اشغال شده متعلقاند یا متعلق بوده اند در صورتی که دولت اشغال کننده به علت همین تعلق اقدام به بازداشت آنها را لازم بداند ولو آن که آنها را قبلاً در زمانی که جنگ در خارج خاک اشغالی ادامه داشته آزاد کرده بوده خصوصاً در مواردی که اشخاص مزبور در صدد الحاق به نیروهای مسلح اصلی خود که در جنگ داخل باشد برآمده و توفیق نیافته باشد یا در موردی که اشخاص مذکور به اخطاری که به منظور بازداشت به آنان بشود اطاعت ننمایند.

2 - اشخاص متعلق به یکی از طبقات مشروحه در این ماده که دولتهای بی طرف یا غیر متخاصم آنها در خاک خود پذیرفته و طبق حقوق بین الملل مکلف به بازداشت آنان می باشند با قید و شرط هر گونه معامله مساعدتری که دولتهای مذکور بخواهند در درباره آنان قائل شوند به استثناء مواد 8 - 10- 15 بند 5 از ماده 30 مواد 58 لغایت 67 و مواد 92 و 126 و به استثنای مقررات مربوط به دولتهای حامی در موقعی که بین دول متخاصم با دولتهای بیطرف یا غیر متخاصم روابط سیاسی موجود باشد در موقعی که روابط سیاسی متبوع اشخاص مذکور مجاز خواهند بود وظائفی را که به موجب این قرارداد به عهده دول حامی محول است نسبت به آن اشخاص اجراء نمایند بدون آن که این عمل از وظائفی که دول مزبور معمولاً به موجب رسوم و عهود سیاسی و کنسولی اجراء می نمایند چیزی بکاهند.

ج - این ماده اساسنامه کارکنان بهداری و مذهبی را به نحوی که در ماده 33 این قرارداد پیش بینی شده محفوظ می دارد.

ماده 5 - این قرارداد درباره اشخاص مذکور در ماده 4 از لحظه ای که به دست دشمن افتند تا آزادی و اعاده قطعی آنها به کشورشان اجراء خواهد شد.

اگر شک باشد که اشخاصی که عمل مخاصمت آمیز مرتکب شده و به دست دشمن افتاده اند متعلق به کدام یک از طبقات مذکور در ماده 4 می باشند اشخاص مزبور تا وضعشان به توسط دادگاه صالح معلوم نگردیده از حمایت این قرارداد برخوردار خواهند بود.

ماده 6 - علاوه بر موافقتنامه هایی که در مواد 10 - 23 - 28 - 33 - 60 - 65 - 66 - 67 - 72 - 73 - 75 - 109 - 110 - 118 - 119 - 122 این قرارداد بالصراحه پیش بینی شده دولتهای معظمه متعاهد می توانند موافقتنامه های اختصاصی دیگری راجع به هر مسئله که حل آن را اختصاصاً مقتضی بدانند منعقد سازند. هیچ موافقتنامه اختصاصی نمی تواند به وضع اسیران جنگی به نحوی که به موجب این قرارداد معین شده لطمه بزند یا حقوقی را که بر طبق این قرارداد برای آنها مقرر است تقلیل دهد.

اسیران جنگی در تمام مدتی که مشمول قراردادند از مزایای موافقتنامه های مزبور برخوردار خواهند شد مگر آن که در آن موافقتنامه ها یا موافقتنامه های بعدی صریحاً خلاف آن مقرر شده باشد و یا یکی از دول متخاصم اقدامات مساعدتری درباره آن اتخاذ کرده باشد.

ماده 7 - اسیران جنگی نمی توانند در هیچ حالی از تمام یا قسمتی از حقوقی که به موجب این قرارداد یا احیاناً به موجب موافقتنامه های اختصاصی مذکور در ماده قبل درباره آنان تأمین شده صرف نظر نمایند.

ماده 8 - این قرارداد با معاضدت و تحت نظر دولتهای حامی که عهده دار حفظ منافع دول متخاصمند به موقع اجرا گذارده خواهد شد. برای این منظور دولتهای حامی می توانند علاوه بر مأمورین سیاسی یا کنسولی خود نمایندگانی از میان اتباع خود یا از میان اتباع دولتهای بی طرف دیگر تعیین نمایند.

نمایندگان مزبور باید مورد پذیرش دولتی که نزد آن انجام وظیفه خواهند کرد انجام وظیفه خواهند کرد قرار گیرند.

دولتهای متخاصم به وسیع ترین وجهی در انجام وظیفه مأمورین یا نمایندگان دولتهای بی طرف تسهیل خواهد کرد.

مأمورین یا نمایندگان دول حامی نباید در هیچ مورد از حدود وظیفه خود به نحوی که از این قرارداد مستفاد می شود تجاوز کنند و مخصوصاً باید ضروریات عالیه امنیت دولتی را که نزد آن انجام وظیفه می نمایند رعایت نمایند.

ماده 9 - مقررات این قرارداد با فعالیتهای نوع پرورانه که کمیته بین المللی صلیب سرخ یا هر دستگاه بشردوست بی طرف دیگری برای حمایت اسیران جنگی و کمک به آنان با موافقت دولتهای متخاصم مربوطه به عمل آورد مانعه الجمع نخواهد بود.

ماده 10 - دولتهای متعاهد می توانند در هر موقع بین خود توافق نمایند که وظائفی را که به موجب این قرارداد به دول حامی است به یک دستگاه بین المللی که جامع کلیه تضمینات بی طرفی و کارآمدی باشد محول سازند.

چنانچه بعضی از اسیران جنگی به علتی از فعالیت یک دولت حامی یا دستگاهی که به موجب بند اول تعریف شده باشد بهره مند نباشند یا بهره مند بوده و دیگر استفاده نکند دولت بازداشت کننده باید خواه از یک دولت بی طرف و خواه از یکی از دستگاههای بی طرف تقاضا کند وظایفی را که به موجب این قرارداد به عهده دول حامی که از طرف دولت های متخاصم تعیین می شوند محول است بر عهده گیرد.

چنانچه تأمین حمایت بدین طریق مقدور نباشد دولت بازداشت کننده باید از یک دستگاه نوعپروری مانند کمیته بین المللی صلیب سرخ تقاضا کند وظایف نوع پرورانه را که به موجب این قرارداد به دول حامی محول است عهده دار گردد و باید با قید مقررات این ماده خدماتی که از طرف چنین دستگاهی عرضه می شود بپذیرد.

هر دولت بی طرف یا هر دستگاهی که برای مقاصد بالا توسط دولت ذیربط دعوت می شود یا خود را عرضه می کند باید در فعالیت خود متوجه مسئولیت خویش در قبال دولت متخاصم متبوع افراد مورد حمایت این قرارداد بوده و تضمینات کافی بدهد که قادر است وظایف مزبور را تأمین نماید و بی طرفانه انجام دهد.

تخلف از مقررات فوق به اتکای هیچ موافقتنامه اختصاصی بین دولتها که یکی از آنها ولو به طور موقت به علت وقایع نظامی منجمله در صورت اشغال تمام یا قسمت مهمی از خاک خود در قبال دیگر یا در قبال متحدین خود از حیث آزادی مذاکرات محدود باشد مجاز نیست.

در هر جا که این قرارداد عنوان دولت حامی ذکر شود عنوان مزبور شامل دستگاههایی که به منطوق این ماده جانشین دولت حامی هستند نیز می باشد.

ماده 11 - دولتهای حامی در کلیه مواردی از لحاظ منافع اشخاص مورد حمایت مفید بدانند منجمله در صورت بروز اختلاف بین دول متخاصم در باب اجرا یا تفسیر مقررات این قرارداد در حل اختلاف وساطت خواهند کرد.

برای این منظور هر یک از دول حامی می توانند بنا بر دعوت یک طرف متخاصم یا رأساً به دولتهای متخاصم پیشنهاد کند که جلسه از نمایندگان خود و مخصوصاً از مقامات مسئول سرنوشت اسیران جنگی احیاناً در خاک بیطرفی که به مناسبت انتخاب شده باشد تشکیل دهند. دولتهای متخاصم مکلفند به پیشنهادهایی که در این زمینه دریافت می دارند ترتیب اثر دهند.

دول حامی می توانند عندالاقتضا یکی از شخصیت های یک دولت بی طرف یا شخصیتی را که از طرف کمیته بین المللی صلیب سرخ به نمایندگی معین شده باشد برای شرکت در جلسه مزبور جهت تصویب دولت های متخاصم پیشنهاد نمایند.

باب دوم
حمایت کلی اسیران جنگی
ماده 12 - اسیران جنگی در اختیار دولت دشمن می باشند نه در اختیار اشخاص یا نیروهایی که آنها را اسیر کرده اند. قطع نظر از مسئولیت های شخصی که ممکن است موجود باشد دولت بازداشت کننده مسئول معامله ای است که با اسیران مزبور می شود. دولت بازداشت کننده نمی تواند اسیران جنگی را به دولت دیگری انتقال دهد مگر آن که آن دولت عضو قرارداد باشد آنهم پس از آن که مطمئن شود که دولت مزبور مایل و قادر به اجرای قرارداد است.

وقتی که اسیران به دین طریق انتقال یابند مسئولیت اجرای قرارداد در تمام مدتی که اسیران سپرده به دولت مزبورند به عهده آن دولت خواهد بود.

معهذا در صورتی که دولت مزبور از تعهد خود در اجرای مقررات قرارداد در هر قسمت مهم آن تخلف کند دولتی که اسیران جنگی را انتقال داده یابد به وصول اخطار دولت حامی اقدامات مؤثری برای اصلاح وضع به عمل آورد و یا اعاده اسیران جنگی را تقاضا کند چنین تقاضای حتمی الاجراست.

ماده 13 - با اسیران جنگی باید در هر زمان با انسانیت رفتار شود. هر عمل یا غفلت غیر موجه از طرف دولت بازداشت کننده که موجب فوت یک اسیر جنگی شود یا سلامت او را شدیداً در خطر اندازد، ممنوع است و در حکم تخلف مهم از این قرارداد شمرده خواهد شد. مخصوصاً هیچ اسیر جنگی را نمی توان مورد جرح جسمانی یا آزمایش طبی یا علمی از هر قبیل که مجوز آن معالجه طبی اسیر مزبور نبوده و به نفع وی نباشد قرار داد.

همچنین اسیران جنگی باید در هر زمان بالاخص در مقابل هر گونه عمل خشونت آمیز یا تهدید و در مقابل ناسزا و کنجکاوی مردم حمایت شوند. اقدامات قصاصی بر علیه آنان ممنوع است.

ماده 14 - اسیران جنگی در همه احوال ذیحق به حرمت شخص و شرافت خویش می باشند.

با زنان باید با کلیه احتراماتی که لازمه جنس آنان است رفتار شود و در هر حال باید از همان معامله مساعدی که در حق مردان اعطاء می شود برخوردار گردند.

اسیران جنگی استعداد کشوری خود را به نحوی که هنگام اسارت موجود بوده حفظ می کنند و دولت بازداشت کننده نباید اعمال استعداد مزبور را در خاک خود یا در خارج محدود سازد مگر در حدودی که اسارت اقتضا کند.

ماده 15 - دولت بازداشت کننده اسیران جنگی مکلف است نگاهداری آنان را به رایگان فراهم آورد و معالجات طبی را که وضع مزاجی آنها اقتضا دارد مجاناً تأمین کند.

ماده 16 - با رعایت مقررات این قرارداد راجع به درجه و جنس اسیران و با قید هر گونه معامله ممتازه که در حق اسیران جنگی به علت وضع مزاجی و سن و استعداد حرفه ای آنها اعطاء می شود دولت بازداشت کننده باید با اسیران جنگی عموماً به یک نحو و بدون هیچ گونه تفاوت ناشیه از نژاد. ملیت. مذهب. عقیده سیاسی. یا هر تفاوت دیگری که مبنی بر نظائر علل مزبور باشد رفتار کند.

باب سوم
اسارت
بخش اول
شروع اسارت
ماده 17 - اسیر جنگی در موقع تحقیق مکلف نیست جز نام و نام خانوادگی و تاریخ تولد و شماره خود ( و در صورتی که شماره نداشته باشد مطلبی نظیر آن) موضوع دیگری اظهار دارد.

در صورتی که قاصداً از این قاعده تخلف کند ممکن است از حیث امتیازاتی که به اسیران هم درجه یا هم وضع او داده می شود مورد تضییقاتی واقع گردد.

هر یک از دولت های متخاصم مکلف است به هر شخصی که در قلمرو وی واقع و ممکن است به اسارت جنگی درآید یک کارت هویت حاوی نام - نام خانوادگی درجه - شماره یا مشخصات نظیر آن و تاریخ تولد بدهد. به علاوه کارت مزبور ممکن است حاوی امضاء یا اثر انگشت یا هر دو و هر گونه مشخصات دیگری که دولت های متخاصم مایل باشند درباره اشخاص متعلق به نیروهای نظامی خود به آن اضافه کنند باشد.

ابعاد کارت باید حتی الامکان 6.5 × 10 سانتیمتر بوده و در دو نسخه تنظیم شود. اسیر جنگی باید این کارت را در هر موقع مطالبه شود ارائه دهد ولی در هیچ مورد نباید کارت را از او گرفت.

هیچ گونه شکنجه بدنی یا روحی و هیچ گونه فشاری نباید به اسیران جنگی وارد آید تا از آن اطلاعاتی از هر قبیل کسب گردد. اسیرانی که از دادن اطلاع خودداری کنند نباید مورد تهدید یا دشنام قرار گیرند یا در معرض ناراحتی و سلب مزایا از هر قبیل واقع گردند.

اسیران جنگی که به علل جسمانی یا فکری قادر به ابراز هویت خود نباشند به اداره بهداری تسلیم خواهند شد. هویت این قبیل اسیران به هر وسیله که ممکن باشد با رعایت قیود و شرایط بند بالا معلوم خواهد گردید.

بازجویی از اسیران جنگی باید به زبانی که بفهمند به عمل آید.

ماده 18 - کلیه اشیاء و لوازم مصرف شخصی ( به استثنای اسلحه - اسب - تجهیزات نظامی و اسناد نظامی) در تصرف اسیران جنگی باقی خواهد ماند همچنین کلاه خودهای فلزی و ماسکًً های ضد گاز و کلیه اشیاء دیگری که به منظور حفاظت شخصی به آنان داده شده نزد خود آنها خواهد ماند. و نیز اشیاء و لوازم مربوط به ملبوس یا تغذیه آنان در اختیار خودشان خواهد ماند ولو آن که اشیاء و لوازم مزبور جزو تجهیزات نظامی رسمی آنان باشد.

اسیران جنگی در هیچ موقعی نباید بی سند هویت بمانند. به کسانی که فاقد سند هویت باشند دولت بازداشت کننده سند هویت تسلیم خواهد نمود. علائم درجه و ملیت و نشان ها و اشیایی را که بالاخص ارزش شخصی یا احساساتی دارند نباید از اسیران جنگی گرفت.

وجوه نقدی اسیران جنگی را نمی توان از آنان گرفت مگر بر حسب دستور یک نفر افسر آنهم پس از آن که مبلغ آن با مشخصات صاحب آن در دفتر مخصوصی ثبت و رسید کاملی که به طور خوانا حاوی نام و درجه و واحد شخص صادرکننده رسیده باشد به صاحب نقدینه تسلیم گردد. وجوهی که به پول کشور بازداشت کننده باشد با وجوه دیگری که بنا به تقاضای اسیر به پول آن کشور تبدیل شده طبق ماده 64 به بستانکار حساب اسیر منظور خواهد شد.

دولت بازداشت کننده نمی تواند اشیاء قیمتی اسیران جنگی را جز به علل امنیت ضبط کند در این صورت طریق عمل همان است که درباره وجوه نقدی ذکر گردید.

اشیاء مزبور و وجوه نقدی که به پولی غیر از پول دولت بازداشت کننده بوده و صاحب آن تقاضای تبدیل آن را به پول آن دولت نکرده باشد باید توسط دولت بازداشت کننده نگاهداری و در پایان اسارت به همان شکل اصلی به اسیر مسترد گردد.

ماده 19 - اسیران جنگی در اسرع وقت پس از آن که دستگیر شوند باید به بازداشتگاههایی که نسبتاً از منطقه جنگ دور باشند اعزام شوند تا از خطر برکنار باشند.

فقط اسیرانی را می توان موقتاً در یک منطقه خطرناک نگاهداشت که به علت جراحات یا بیماری اعزام آنها به جای دیگر خطرناک تر از اقامت در محل باشد. اسیران جنگی را نباید در زمانی که منتظر تخلیه از منطقه جنگند بی جهت در معرض خطر قرار داد.

ماده 20 - تخلیه اسیران جنگی باید همیشه با انسانیت و در شرایطی نظیر شرایط نقل و انتقال قوای دولت بازداشت کننده صورت گیرد.

دولت بازداشت کننده برای اسیران جنگی که تخلیه می شوند آب مشروب و غذا به مقدار کافی و همچنین ملبوس و پرستاری طبی لازم را تأمین خواهد کرد. به علاوه کلیه احتیاطات مفیده را به عمل خواهد آورد که در حین تخلیه امنیت داشته باشند و هر چه زودتر صورت اسیران تخلیه شده را تنظیم خواهد نمود.

اگر لازم باشد که اسیران جنگی در مدت تخلیه از بازداشتگاههای موقت عبور کنند مدت اقامت آنها در این قبیل بازداشتگاهها حتی الامکان کوتاه خواهد بود.

بخش دوم
بازداشت اسیران جنگی
فصل اول

کلیات

ماده 21 - دولت بازداشت کننده می تواند اسیران جنگی را بازداشت کند و می تواند به آنها قدغن کند که از حدود معینی از بازداشتگاه خود دورتر نروند و یا در صورتی که بازداشتگاه محصور باشد از حصار آن عبور نکنند. سوای مقررات این قرارداد راجع به مجازاتهای جزایی و انتظامی نمی توان اسیران مزبور را زندانی کرد یا تحت نظر قرار داد مگر آن که این اقدام برای حفظ سلامتی آنها ضرورت داشته باشد. و در هر حال این وضع نباید بیش از طول مدت موجود موجباتی که آن وضع را ایجاب کرده طول بکشد.

اسیران جنگی را می توان بعضاً یا تماماً به قید قول یا تعهد در صورتی که قوانین کشور متبوعه آنان اجازه دهد آزاد ساخت. این اقدام خصوصاً در مواردی که در بهبود وضع مزاجی آنان دخیل باشد به عمل خواهد آمد ولی هیچ اسیری را نمی توان مجبور کرد به قید قول یا تعهد قبول آزادی نماید.

هر دولت متخاصم به محض شروع مخاصمات قوانین و مقرراتی را که به موجب آن اتباع وی می توانند به قید قول یا تعهد قبول آزادی نمایند به دولت طرف خود ابلاغ خواهد کرد.

اسیرانی که به موجب این قوانین و مقررات به قید قول یا تعهد آزاد می شوند مکلفند به قید شرافت شخصی خویش تعهداتی را که چه در قبال دولت متبوع خود و چه در قبال دولت بازداشت کننده تقبل کرده اند کاملاً ایفا نمایند. در این قبیل موارد دولت متبوع آنها نباید از آنان هیچ خدمتی را که بر خلاف قول یا تعهد آنان باشد بخواهد یا قبول کند.

ماده 22 - اسیران جنگی را نمی توان جز روی زمین محکم که جامع کلیه تضمینات بهداشتی و سلامتی باشد بازداشت نمود. جز در موارد مخصوص که نفع خود اسیران در آن باشد نباید آنها را در توقیفگاههای نظامی بازداشت کرد.

اسیران جنگی که در نواحی غیر سالم یا در نواحی که آب و هوای آن برای آنان مضر باشد بازداشت شده باشند باید هر چه زودتر به محل دیگری که آب و هوای مناسب تر باشد انتقال یابند.

دولت بازداشت کننده اسیران جنگی را با رعایت ملیت و زبان و عادات آنان در بازداشتگاهها یا تقسیمات بازداشتگاهها مجتمع خواهد ساخت اسیران مزبور را نباید از اسیران جنگی متعلق به نیروهای مسلحی که هنگام دستگیری در آن نیروها خدمت می کردند مجزا ساخت مگر آن که خودشان به این کار رضا دهند.

ماده 33 - هیچ اسیر جنگی را در هیچ موقع نمی توان به ناحیه ای فرستاد یا در ناحیه ای بازداشت کرد که در معرض آتش منطقه جنگ باشد و همچنین نمی توان به وسیله وجود او بعضی نقاط یا بعضی نواحی را از عملیات نظامی مصون ساخت.

اسیران جنگی به همان میزان اهالی کشوری محل پناهگاههای ضد بمباران هوایی و هر نوع خطر جنگی دیگر در اختیار خود خواهد داشت. به استثنای کسانی که از میان آنها در حفظ محوطه خود از خطرات مزبور شرکت دارند سایرین باید بتوانند در اسرع وقت به محض آژیر خود را به پناهگاه برسانند. هر گونه اقدام حفاظی دیگر که درباره اهالی به عمل آید درباره آنان نیز به عمل آید.

دولتهای بازداشت کننده متقابلاً کلیه اطلاعات مفید را درباره موقع جغرافیایی بازداشتگاههای اسیران جنگی به توسط دولتهای حامی به یکدیگر ابلاغ خواهند کرد. هر موقع که مقتضیات نظامی اجازه دهد بازداشتگاههای اسیران جنگی به وسیله حروف ( یا ( که به طور مشخص و مشهود از آسمان معلوم باشد در روز نشان داده خواهد شد. معهذا دولتهای ذیربط می توانند وسیله دیگری برای نشان دادن بین خودشان قرار بگذارند. فقط بازداشتگاههای اسیران جنگی را بدین وسیله می توان نشان داد.

ماده 24 بازداشتگاههای عبوری یا بازداشتگاههای طبقه بندی اسیران جنگی که جنبه دائمی دارند باید با شرایطی نظیر آنچه که در این بخش پیش بینی شده احداث گردند و اسیران جنگی موجوده در آنها از همان ترتیباتی که در سایر بازداشتگاهها مقرر است برخوردار خواهند بود.

فصل دوم

مسکن و غذا و ملبوس اسیران جنگی

ماده 25 - وضع مسکن اسیران جنگی باید به خوبی وضع مسکن نیروهای کشور بازداشت کننده که در همان ناحیه اقامت دارند باشد. در وضع مسکن اسیران جنگی باید اخلاق و عادات آنان را مورد رعایت قرار داده و در هیچ حالی نباید وضع مسکن مضر به سلامت آنان باشد.

مقررات فوق مخصوصاً درباره خوابگاه اسیران جنگی چه حیث مساحت کلی و حداقل حجم هوا و چه از حیث اثاث و لوازم خواب منجمله روپوش به موقع اجراء گذارده خواهد شد.

محلهایی که برای مصرف شخصی یا جمعی از اسیران جنگی تخصیص داده می شود باید کاملاً غیر مرطوب بوده و به حد کافی گرم شود و نور داشته باشد خصوصاً در فاصله بین غروب و ساعتی که چراغها خاموش می شود همه گونه احتیاط در مقابل خطر آتش سوزی باید به عمل آید.

در کلیه بازداشتگاههایی که اسیران جنگی مرد و زن با هم نگهداری می شوند باید خوابگاههای مجزا برای زنان تخصیص داده شود.

ماده 26 - جیره اساسی یومیه باید از حیث کم و کیف و تنوع کافی باشد به طوری که اسیران جنگی را در حال سلامت کامل نگاهدارد و از تقلیل وزن آنها یا عوارض کم غذایی جلوگیری کند. در تخلیه اسیران جنگی باید رژیم غذایی عادی آنها رعایت شود. دولت بازداشت کننده برای اسیران جنگی که کار می کنند غذای کافی لازم تهیه خواهد کرد که بتواند کار محوله را انجام دهند.

آب مشروب کافی برای اسیران جنگی تهیه خواهد شد. استعمال دخانیات مجاز خواهد بود. باید در حدود امکان اسیران جنگی را در تهیه غذای معمولی شرکت داد و برای این منظور ممکن است در آشپزخانه از آنان استفاده کرد. به علاوه باید وسائل لازم به آنها داده شود تا اضافه غذایی را که در اختیار دارند خودشان درست کنند. محل های متناسبی برای غذاخوری افراد و افسران پیش بینی خواهد شد.

هر گونه مجازات انتظامی دسته جمعی که از حیث غذا صورت گیرد ممنوع است.

ماده 27 - ملبوس - لباس زیر و کفش توسط دولت بازداشت کننده با توجه به آب و هوای محل اسیران جنگی به مقدار کافی برای آنان تهیه خواهد شد.

اونیفورم نیروهای دشمن که به دست دولت بازداشت کننده افتد در صورتی که با آب و هوای محل مناسب باشد برای ملبوس اسیران جنگی مصرف خواهد شد.

تعویض و اصلاح این اشیاء به طور منظم توسط دولت بازداشت کننده صورت خواهد گرفت. از این گذشته اسیران جنگی که کار می کنند در هر جا که نوع کار لباس مخصوص را ایجاب کند لباس مخصوص آن کار را دریافت خواهند کرد.

ماده 28 - در کلیه بازداشتگاهها فروشگاهی دایر خواهد شد که اسیران جنگی خواربار و اشیاء عادی و صابون و دخانیات از آنجا برای خود تهیه کنند و بهای فروش آن نباید در هیچ موردی از بهای کسب محلی تجاوز کند.

سود فروشگاهها به نفع اسیران جنگی به مصرف خواهد رسید. برای این منظور حساب مخصوصی دایر خواهد شد. معتمد بازداشتگاه حق خواهد داشت در اداره امور فروشگاه و اداره سرمایه آن شرکت نماید.

در موقع انحلال بازداشتگاه موجودی بستانکار حساب مخصوص مزبور به یک دستگاه نوعپروری بین المللی تسلیم خواهد شد که به نفع اسیران جنگی همان ملیتی که در تشکیل حساب مزبور شرکت داشته اند مصرف شود. در صورت اعاده عمومی اسیران به مهین خودشان سود مزبور توسط دولت بازداشت کننده نگاهداشته خواهد شد مگر آن قرار دیگری بین دول ذیربط درباره آن داده شده باشد.

فصل سوم

بهداشت و پرستاری طبی

ماده 29 - دولت بازداشت کننده مکلف است کلیه اقدامات بهداشتی لازم را به منظور تأمین نظافت و سلامت بازداشتگاهها و جلوگیری از بیماریهای واگیردار به عمل آورد.

اسیران جنگی روز و شب تأسیساتی مطابق قواعد بهداشت که در حال نظافت دائمی نگاهداشته شود در اختیار خود خواهند داشت.

از این گذشته غیر از حمامها و دوشهایی که در بازداشتگاه موجود خواهد بود برای اسیران جنگی آب و صابون به مقدار کافی به منظور نظافت بدنی روزانه و شست و شوی لباس زیر جهت آنان تهیه خواهد شد. برای این منظور تأسیسات و تسهیلات و وقت لازم به آنها اعطاء خواهد شد.

ماده 30 - هر بازداشتگاه یک درمانگاه متناسب خواهد داشت که اسیران جنگی در آنجا پرستاری شوند همچنین دارای یک رژیم غذایی متناسب خواهد بود. در صورت لزوم باید اماکن مجزا برای بیماران مبتلا به بیماریهای واگیردار و اختلالات دماغی تخصیص داده شود.

اسیران جنگی که مبتلا به بیماری شدید باشند و یا کسانی که وضع مزاجی آنها معالجات مخصوص یا عمل جراحی یا بستری شدن در بیمارستان را ایجاب کند باید در هر دستگاه نظامی یا کشوری که برای معالجه آنها صلاحیت دارد پذیرفته شوند ولو آن که بنا باشد در آتیه نزدیکی به میهن خود اعاده گردند.

برای پرستاری معلولین دائمی و مخصوصاً برای نابینایان و تجدید تعلیم آنان تا زمانی که به میهن خودشان اعاده نشده اند تسهیلات خاصی فراهم خواهد گردید.

اسیران جنگی مرجحاً توسط کارکنان بهداری دولت متبوع خود و در صورت امکان توسط کارکنان بهداری هم میهن خود تحت معالجه قرار خواهند گرفت.

اسیران جنگی را نمی توان از مراجعه به مقامات بهداری به منظور معاینه ممنوع ساخت مقامات بازداشت کننده باید به هر اسیر جنگی که مورد معالجه قرار گرفته در صورت تقاضای او گواهینامه رسمی حاوی نوع جراحات یا بیماری و مدت معالجه و معالجاتی که شده تسلیم نمایند.

المثنای گواهینامه مزبور به آژانس مرکزی اسیران جنگی ارسال خواهد شد.

هزینه معالجه به انضمام هزینه کلیه اشیاء لازمه جهت حفظ سلامت اسیران جنگی منجمله اعضاء مصنوعی ( دندان و غیره) و عینک به عهده دولت بازداشت کننده خواهد بود.

ماده 31 - لااقل ماهی یک بار بازرسی طبی از اسیران جنگی به عمل خواهد آمد. این کار شامل بررسی و ثبت وزن هر اسیر خواهد بود و منظور از آن بالاخص رسیدگی به وضع عمومی سلامت و تغذیه و نظافت و کشف بیماریهای واگیردار منجمله سل و مالاریا و ابتلائات زهروی خواهد بود. برای این منظور باید از مؤثرترین اصول ممکنه مانند رادیوگرافی منظم به طور سری روی میکروفیلم جهت کشف سل در ابتدای ابتلا استفاده نمود..

ماده 32 - اسیران جنگی که جزو اداره بهداری نیروهای مسلح خود نبوده ولی طبیب یا دندانساز یا پرستار باشند ممکن است دولت بازداشت کننده از آنها بخواهد که فنون طبی خود را به نفع اسیران جنگی تابع دولت خودشان به کار برند ولی در این صورت باید با این اشخاص همان معامله بشود که با اعضاء بهداری مشابه که در دولت بازداشت کننده هستند می شود.

این اشخاص از هر کاری که به موجب ماده 49 ممکن است به آنها تحمیل شود معاف خواهند بود.

فصل چهارم

کارکنان بهداری و مذهبی که برای کمک به اسیران جنگی نگاهداشته می شوند

ماده 33 - اعضاء کارکنان بهداری و مذهبی که به منظور کمک به اسیران جنگی در اختیار دولت بازداشت کننده نگاهداشته می شوند اسیر جنگی شمرده نخواهند شد ولی باید لااقل از کلیه مزایا و حمایت این قرارداد برخوردار شوند و همچنین کلیه تسهیلات لازم برای آنان فراهم گردد که بتوانند به اسیران جنگی کمک طبی یا معاونت مذهبی نمایند.

این اشخاص در حدود قوانین و مقررات نظامی دولت بازداشت کننده و تحت امر ادارات مربوطه به اجرای وظائف طبی یا روحانی خود به نفع اسیران جنگی که مرجحاً متعلق به نیروهای مسلح متبوع خودشان باشد بر طبق وجدان حرفه ای خود ادامه خواهند داد. به علاوه در اجرای مأموریت طبی یا روحانی خود از تسهیلات زیر برخوردار خواهند بود.

الف - مجاز خواهند بود که اسیران جنگی موجود در دسته ای کار یا در بیمارستانهای واقعه در خارج بازداشتگاه را در فواصل معین معاینه نمایند. دولت بازداشت کننده وسائل نقلیه لازم را برای این منظور در اختیار آنان خواهد گذاشت

ب - در هر بازداشتگاهی ارشد پزشکان نظامی با رعایت قدمت توقف در درجه نظامی در قبال مقامات نظامی بازداشتگاهها مسئول کلیه عملیات کارکنان بهداری بازداشت شده خواهد بود. برای این منظور دولتهای متخاصم در بدو شروع مخاصمات قرار لازم را جهت انطباق درجات کارکنان بهداری خود به انضمام کارکنان جمعیتهای مذکور در ماده 26 قرارداد ژنو مورخ 12 اوت 1949 راجع به بهبود سرنوشت زخمداران و بیماران نیروهای مسلح هنگام اردوکشی بین خود خواهند داد. پزشک مزبور و کشیشان عسکر در مورد کلیه مسائل مربوط به وظیفه خود حق مراجعه مستقیم به فرماندهان مسئول بازداشتگاه خواهند داشت و مقامات مزبور باید همه گونه تسهیلات لازم را برای مکاتبات مربوط به این مسائل جهت آنان فراهم آورند.

ج - کارکنانی که نگاهداشته شده اند اگر چه تابع انتظامات بازداشتگاه خود می باشند ولی نباید به انجام هیچ کاری که خارج از وظیفه طبی یا مذهبی آنان باشد مجبور شوند. دولتهای متخاصم در مدت مخاصمات قراری بین خود برای تعویض این قبیل کارکنان خواهند داد و طرز آن را معین خواهند نمود.

هیچ یک از مقررات بالا دولت بازداشت کننده را از تعهداتی که در زمینه بهداری و روحانی درباره اسیران جنگی به عهده دارد معاف نمیسازد.

فصل پنجم

مذهب و فعالیتهای فکری و بدنی

ماده 34 - به اسیران جنگی برای اجرای مذهب خود و حضور در مراسم مذهبی خود آزادی کامل داده خواهد شد مشروط به این که از مقررات انتظامی جاری که توسط مقام نظامی وضع شده اطاعت نمایند.

اماکن مناسب برای مراسم مذهبی آنان اختصاص داده خواهد شد.

ماده 35 - کشیشان عسکر که به دست نیروی دشمن بیفتند و برای کمک به اسیران جنگی بمانند یا نگاهداشته شوند مجاز خواهند بود به اسیران جنگی کمک کنند و موافق وجدان مذهبی خود آزادانه در میان هم کیشان خویش مراسم مذهبی را اجرا نمایند. کشیشان مزبور بین بازداشتگاهها و دسته های کار اسیران جنگی متعلق به یک نیروی مسلح و متکلم به یک زبان یا متدین به یک دیانت تقسیم خواهند شد.

از تسهیلات لازم خصوصاً از وسائل نقلیه مذکور در ماده 33 برای دیدار اسیران جنگی خارج بازداشتگاه بهره مند خواهند بود. از آزادی مکاتبات جهت امور مذهبی خود با رؤسای دیانتی کشور محل بازداشت و سازمانهای مذهبی بین المللی با قید و شرط سانسور برخوردار خواهند بود. نامه ها و کارتهایی که برای این منظور می فرستند به سهمیه مذکور در ماده 71 علاوه خواهد شد.

ماده 36 - اسیران جنگی که کشیش مذهبی هستند ولی در ارتش خود کشیش عسکر نبوده اند مجاز خواهند شد که در مذهبی که هستند مراسم مذهبی خود را تماماً بین هم کیشان خود اجرا نمایند و برای این منظور با آنها مانند کشیشان عسکر که توسط دولت بازداشت کننده نگاهداشته شده باشند معامله خواهد شد. این اشخاص را نباید به هیچ کار دیگری مجبور ساخت.

ماده 37 - در موردی که اسیران جنگی به کشیش عسکر یا به کشیش اسیری از کیش خود دسترسی نداشته باشند یک نفر کشیش که متعلق به مذهب اصلی آنها یا متعلق به مذهبی نظیر آن باشد و یا در صورت فقدان هر دو یک نفر غیر کشیش صلاحیت دار در صورتی که از لحاظ مذهبی امکان پذیر باشد بر حسب تقاضای اسیران به منظور اجرای مراسم مذهبی تعیین خواهد شد.

این انتصاب که منوط به تصویب دولت بازداشت کننده است با موافقت عامه اسیران ذینفع به عمل خواهد آمد و در مواردی که لازم باشد با تصویب مقام مذهبی محلی متعلق به همان دیانت صورت خواهد گرفت. کسی که به دین طریق تعیین می شود باید بر طبق کلیه آیین نامه هایی که دولت بازداشت کننده به منظور انتظام و امنیت نظامی وضع کرده است رفتار نماید.

ماده 38 - دولت بازداشت کننده در عین این که تمایلات شخصی هر اسیر را محترم می شمارد فعالیتهای فکری و تربیتی و تفریحی و ورزشی اسیران جنگی را تشویق خواهد کرد و با واگذاری اماکن متناسب و ادوات لازمه در اختیار اسیران جنگی اقدامات لازم برای تأمین اجرای فعالیتهای مزبور به عمل خواهد آورد.

اسیران جنگی باید بتوانند به ورزشهای بدنی منجمله بازی و اسپرت اشتغال ورزند و از هوای آزاد استفاده کنند. برای این منظور در کلیه بازداشتگاهها فضاهای آزاد کافی تخصیص داده خواهد شد.

فصل ششم

انتظامات

ماده 39 - هر بازداشتگاه اسیران جنگی تحت امر مستقیم یک افسر مسئول متعلق به نیروهای مسلح منظم دولت بازداشت کننده قرار خواهد گرفت. افسر مزبور متن این قرارداد را خواهد داشت و مراقبت خواهد کرد که مقررات آن معروف مأمورین که زیر دست وی کار می کنند باشد. افسر مزبور تحت نظارت دولت خود مسئول اجرای این قرارداد خواهد بود.

اسیران جنگی به استثنای افسران مکلفند به کلیه افسران دولت دستگیرکننده اعم از هر درجه که باشند سلام بدهند و مراسم احترامات ظاهری را که در ارتش خودشان مرسوم است درباره آنان به جای آورند.

افسران اسیر جنگی فقط مکلفند به افسران دولت بازداشت کننده که از حیث درجه ارشد بر خودشان باشند سلام بدهند ولی در هر حال باید فرمانده بازداشتگاه اعم از هر درجه که باشد سلام بدهند.

ماده 40 - نصب علائم درجه و ملیت و همچنین نصب نشانها مجاز خواهد بود.

ماده 41 - در هر بازداشتگاه متن این قرارداد و مضمون کلیه موافقتنامه های اختصاصی که در ماده 6 پیش بینی شده به زبان اسیران جنگی در محلهایی که اسیران بتوانند به آنها مراجعه کنند نصب و اعلان خواهد شد. در صورتی که بعضی از اسیران جنگی قادر نباشند به متن اعلان مراجعه کنند به محض تقاضای آنان باید متن آنها به ایشان ابلاغ شود.

آیین نامه ها اوامر و اخطارها و آگهی ها از هر قبیل مربوط به اداره امور اسیران جنگی باید به زبانی که بفهمند به آنان ابلاغ گردد و به وضع مذکور در بند بالا اعلان و الصاق شود و یک عده از نسخ آن به معتمد اسیران جنگی تسلیم گردد.

کلیه احکام و اوامری که انفراداً به اسیران داده می شود نیز باید به زبانی که بفهمند صادر گردد.

ماده 42 - استعمال اسلحه بر علیه اسیران جنگی خصوصاً بر علیه کسانی که فرار می کنند یا اقدام به فرار می نمایند فقط باید عنوان آخرین وسیله به کار رود آنهم پس از اخطارهای قبلی که متناسب با اوضاع و احوال باشد.

فصل هفتم

درجات اسیران جنگی

ماده 43 - دول متخاصم به محض شروع مخاصمات متقابلاً عناوین و درجات کلیه اشخاص مذکور در ماده 4 این قرارداد را به یکدیگر اطلاع خواهند داد تا تساوی معامله بین اسیران صاحب درجه متساوی تأمین گردد. چنانچه عناوین یا درجاتی بعداً برقرار شود به همین ترتیب در اعلام آنها اقدام خواهد گردید.

دولت بازداشت کننده ترفیعاتی را که به اسیران جنگی داده شود و رسماً توسط دولت متبوع آنان به وی اعلام گردد به رسمیت خواهد شناخت.

ماده 44 - به افسران و همردیفان که اسیر جنگی شوند با احتراماتی که مربوط به درجه و سن آنها است رفتار خواهد شد.

برای خدمت بازداشتگاههای افسران عده کافی سرباز اسیر جنگی از همان نیروهای مسلح و حتی الامکان سربازانی که همزبان افسران مزبور باشند با رعایت درجه افسران و همردیفان گماشته خواهند شد.

این قبیل سربازان به هیچ کار دیگری موظف نخواهند گردید.

برای اداره امور غذایی عادی افسران به دست خودشان همه گونه مساعدت خواهد شد .

ماده 45 - گذشته از افسران و همردیفان با سایر اسیران جنگی با احترامات مربوط به درجه و سن آنها رفتار خواهد شد.

برای اداره امور غذایی عادی اسیران به دست خودشان همه گونه مساعدت به عمل آمد.

فصل هشتم

انتقال اسیران جنگی پس از ورود به بازداشتگاه

ماده 46 - دولت بازداشت کننده هنگامی که تصمیم انتقال اسیران جنگی می گیرد باید منافع خود اسیران را مورد توجه قرار دهد خصوصاً از این نظر که مشکلات اعاده آنها به وطنشان مزید نشود.

انتقال اسیران جنگی همواره با انسانیت و با وضعی صورت خواهد گرفت که بدتر از وضع انتقال سربازان دولت بازداشت کننده نباشد. همواره وضع آب و هوای معتاد اسیران جنگی در نظر گرفته خواهد شد و در هیچ موردی شرایط انتقال نباید برای سلامت اسیران جنگی مضر باشد.

دولت بازداشت کننده برای اسیران جنگی در حین انتقال آب مشروب و غذای کافی جهت حفظ سلامت آنان و همچنین ملبوس و منزل و پرستاری های طبی لازم را تهیه خواهد کرد. کلیه احتیاطات مفید را خصوصاً در صورت مسافرت با کشتی یا با هواپیما به منظور امنیت آنان در حین انتقال به عمل خواهد آورد و صورت کامل اسیران انتقالی را قبل از حرکت آنها تنظیم خواهد نمود.

ماده 47 - اسیران جنگی بیمار یا مجروح مادام که معالجه آنها به واسطه مسافرت لطمه می بیند نباید انتقال یابند مگر آن که انتقال آنها از لحاظ رعایت امنیت آنها ضرورت حتمی داشته باشد.

چنانچه جبهه جنگ به بازداشتگاهی نزدیک شود اسیران جنگی آن بازداشتگاه را فقط در صورتی می توان به محل دیگر انتقال داد که انتقال آنها با امنیت کامل انجام گیرد و یا در صورتی که خطر توقف آنها در بازداشتگاه بیش از خطر انتقال باشد.

ماده 48 - اسیران جنگی در صورت انتقال رسماً از حرکت خود و همچنین از نشانی جدید پستی خود مطلع شوند. این اطلاع باید قبلاً با فرصت کافی به آنها داده شود که بتوانند اثاث خود را جمع کنند و خانواده خود را مطلع سازند.

اسیران جنگی اجازه خواهند داشت که اشیاء شخصی و مکاتبات و بسته هایی را که به نشانی ایشان وارد شده با خود ببرند. وزن این اشیاء را ممکن است در صورتی که اوضاع و احوال انتقال ایجاب کند به مقداری عادلانه که یک نفر اسیر می تواند با خود حمل کند محدود ساخت ولی در هیچ حال وزن مجاز بیش از بیست و پنج کیلو نخواهد بود. مکاتبات و بسته هایی که به نشانی بازداشتگاه سابق برای اسیران جنگی فرستاده شود بدون تأخیر به محل جدید آنان فرستاده خواهد شد. فرمانده بازداشتگاه با موافقت معتمد می تواند ترتیب لازم را برای حمل اموال مشترک اسیران جنگی اثاثی که اسیران مزبور نتوانند به علت محدودیت در بند دوم این ماده با خود ببرند بدهد. هزینه این انتقال ها به عهده دولت بازداشت کننده خواهد بود.

بخش سوم
کار اسیران جنگی
ماده 49 - دولت بازداشت کننده می تواند اسیران جنگی سالم را با رعایت سن و جنس و درجه و استعداد جسمانی آنها به عنوان کارگر به کار گمارد مخصوصاً از لحاظ این که آنها را در حال سلامت جسمانی و روحانی نگاه دارد.

افسران جزء را که اسیر جنگی باشند نمی توان جز به کارهای نظارتی به کارهای دیگر مجبور ساخت. کسانی که به کارهای نظارتی گماشته نشوند می توانند کار دیگری که مناسب حالشان باشد بخواهند و آن کار تا حدود امکان برای آنان تهیه خواهد شد.

چنانچه افسران و همردیفان کاری مناسب حال خود بخواهند آن کار تا حدود امکان برای آنان تهیه خواهد شد ولی در هیچ حالی نمی توان آنها را به کار وادار کرد.

ماده 50 - اسیران جنگی گذشته از کارهای مربوط به اداره و تنظیم و نگاهداری بازداشتگاه خودشان نباید به کار دیگری جزء کارهای مربوط به انواع مشروحه زیر وادار شوند.

الف - کشاورزی

ب - صنایع استحصالی یا استخراجی یا کارخانه ای به استثنای صنایع فلزی و مکانیکی و شیمیائی و کارهای فوائد عامه و ساختمان ابنیه که جنبه نظامی داشته باشد یا برای مقاصد نظامی ساخته شود.

ج - حمل و نقل و بارگیری و باراندازی که جنبه یا مقاصد نظامی نداشته باشد.

د - فعالیتهای بازرگانی یا هنری.

ه - خدمات خانگی.

و - خدمات عمومی که جنبه یا مقاصد نظامی نداشته باشد.

در صورت تخلف از مقررات بالا اسیران جنگی مجاز خواهند بود از حق شکایتی که طبق ماده 78 دارند استفاده نمایند.

ماده 51 - اسیران جنگی باید از شرایط کار مناسب خصوصاً از حیث غذا منزل و پوشاک و لوازم کار بهره مند شوند. شرایط مزبور نباید کمتر از شرایطی باشد که درباره اتباع دولت بازداشت کننده ای که به همان کارها اشتغال دارند معمول است. به علاوه وضع آب و هوا نیز باید رعایت شود.

دولت بازداشت کننده که کار اسیران جنگی را مورد استفاده قرار می دهد مراقبت خواهد کرد که در نواحی که اسیران مزبور کار می کنند قوانین ملی مربوط به حمایت کار و مخصوصاً آیین نامه های مربوط به تأمین کارگران اجرا گردد.

به اسیران جنگی باید تعلیمات و وسایل حفاظتی مربوط به کاری که باید انجام دهند داده شود و نظیر همان تعلیمات و وسایل حفاظتی باشد که به اتباع دولت بازداشت کننده داده می شود.

با قید شروط مقررات مذکوره در ماده 52 اسیران جنگی را ممکن است مشمول خطرات عادی کارگران کشوری قرار داد.

در هیچ موردی نباید شرایط کار را به وسیله اقدامات انتظامی سخت تر از معمول ساخت.

ماده 52 - هیچ اسیر جنگی را نمی توان در کارهایی که جنبه ناسالم یا خطرناک دارند به خدمت گماشت مگر آن که اسیری داوطلبانه حاضر شود.

هیچ اسیر جنگی را نمی توان به کاری که برای یک فرد نیروهای مسلح دولت بازداشت کننده تحقیرآمیز باشد گماشت.

جمع آوری مین یا آلات دیگر نظیر آن جزو کارهای خطرناک محسوب است.

ماده 53 - مدت کار روزانه اسیران جنگی به اضافه مدت ایاب و ذهاب به محل کار نباید زیاد باشد و در هر حال نباید از مدت کارگران غیر نظامی اتباع دولت بازداشت کننده که در همان محل و به همان کار اشتغال دارند زیادتر باشد.

در وسط کار روزانه باید اجباراً لااقل یک ساعت استراحت به کارگران داده شود.

چنانچه مدت استراحت کارگران تبعه دولت بازداشت کننده بیشتر باشد اسیران جنگی نیز همان مدت استراحت خواهند داشت. به علاوه در هر هفته بیست و چهار ساعت متوالی تعطیل خواهند داشت و تعطیل هفتگی مرجحاً روز یکشنبه یا هر روز تعطیل دیگری که در کشور اسیران جنگی معمول است خواهد بود همچنین هر کارگری که یک سال کار کرده باشد هشت روز متوالی مرخصی خواهد داشت و فوق العاده او در این مدت پرداخت خواهد شد.

اگر طرز کار معموله از نوع کار قطعات معینه ماشین آلات باشد طرز مزبور نباید موجب افزایش مدت کار گردد.

ماده 54 - فوق العاده کار که به اسیران جنگی تعلق می گیرد بر طبق مقررات ماده 62 این قرارداد معین خواهد شد.

اسیران جنگی که دچار سوانح کار شوند و یا در حین کار با به علت کار بیمار گردند تحت معالجات لازم قرار خواهند گرفت. به علاوه دولت بازداشت کننده یک گواهینامه پزشکی به آنان خواهد داد تا برای استیفای حقوق خود به دولت متبوع خویش ارائه نمایند. دولت بازداشت کننده یک نسخه از گواهینامه مزبور را به آژانس مرکزی اسیران جنگی مذکور در ماده 122 ارسال خواهد داشت.

ماده 55 - در فواصل معین و یا لااقل ماهی یک بار استعداد کار اسیران جنگی به وسیله معاینه های طبی بررسی خواهد شد. در معاینه های مزبور باید بالاخص نوع کاری که اسیران جنگی باید انجام دهند در نظر گرفته شود.

چنانچه یک اسیر جنگی خود را قادر به کار نداند مجار خواهد بود برای معاینه به مقامات پزشکی بازداشتگاه خود مراجعه کند و پزشکان می توانند توصیه نمایند که اسیرانی که به عقیده ایشان قادر به کار نیستند از کار معاف شوند.

ماده 56 - طرز تشکیلات دسته ای کار و نظیر تشکیلات بازداشتگاههای اسیران جنگی خواهد بود.

هر دسته تحت نظر یک بازداشتگاه اسیران جنگی بوده و از نظر اداری تابع آن خواهد بود. مقامات نظامی و فرمانده بازداشتگاه مزبور تحت نظارت دولت خود مسئول رعایت مقررات این قرارداد در دسته کار خواهند بود.

فرمانده بازداشتگاه صورت دسته های کار بازداشتگاه خود منظماً تهیه و به نمایندگان دولت حامی و کمیته بین المللی صلیب سرخ یا به سایر دستگاههای کمک به اسیران جنگی که بازداشتگاه را معاینه نمایند تسلیم خواهد کرد.

ماده 57 - معامله با اسیران جنگی که به حساب اشخاص عادی کار می کنند ولو آن که این اشخاص حفاظت و حمایت آنان را به مسئولیت خود تأمین نموده باشند باید لااقل مساوی با معامله ای باشد که به موجب این قرارداد پیش بینی شده است. دولت بازداشت کننده و مقامات نظامی و فرمانده بازداشتگاه این قبیل اسیران جنگی عهده دار مسئولیت کامل نگاهداری و پرستاری و پرداخت فوق العاده کار و معامله با اسیران جنگی مزبور خواهند بود.

اسیران جنگی مذکور حق خواهند داشت تماس خود را با معتمدین بازداشتگاه خود حفظ کنند.

بخش چهارم
منافع مالی اسیران جنگی
ماده 58 - دولت بازداشت کننده به محض شروع مخاصمات و تا زمانی که قرار لازم در این باب با دولت حامی بدهد می تواند حداکثر وجهی را که اسیران جنگی می توانند نقداً یا شبیه به نقد با خود داشته باشند معین کند. هر مقدار مازادی که مشروعاً در تملک آنان باشد و مأخوذ یا ضبط شده و همچنین هر پولی که خودشان بسپارند به حساب آنان سپرده خواهد و نباید بدون موافقت خود آنها به پول دیگری تبدیل شود.

موقعی که اسیران جنگی اجازه یابند از خارج بازداشتگاه خرید کنند یا مزد خدمتی بدهند پرداختهای مربوطه به توسط خود اسیران جنگی یا به وسیله اداره بازداشتگاهها صورت خواهد گرفت و اداره نامبرده وجوه پرداختی را به بدهکار حساب اسیران ذینفع منظور خواهد داشت. دولت بازداشت کننده مقررات مربوط به این موضوع را وضع خواهد کرد.

ماده 59 - وجوهی که به پول بازداشت کننده طبق ماده 18 از اسیران جنگی در موقع دستگیری آنان مأخوذ شود طبق مفاد ماده 64 این قرارداد به بستانکار حساب هر کدام منظور خواهد شد.

همچنین وجوه حاصله از تسعیر سایر نقودی که در همان موقع از اسیران جنگی اخذ شود نیز به بستانکار حساب منظور خواهد شد.

ماده 60 - دولت بازداشت کننده به کلیه اسیران جنگی پیش پرداختی بابت حقوق ماهیانه خواهد کرد که میزان آن عبارت از مبالغ مشروحه ذیل تسعیراً به پول کشور بازداشت کننده خواهد بود.

طبقه 1 - اسیرانی که درجه آنها کمتر از سرجوخه باشد: هشت فرانک سویس.

طبقه 2 - سرجوخه و افسران جزء دیگر یا اسیران همدرجه آنان: دوازده فرانک سویس.

طبقه 3 - افسر تا درجه سروان یا اسیران همدرجه آنان: پنجاه فرانک سویس.

طبقه 4 - سرگرد و سرهنگ 1 و 2 یا اسیران همدرجه آنان: شصت فرانک سویس.

طبقه 5 - افسران ارشد یا اسیران همدرجه آنان: هفتاد و پنج فرانک سویس.

معهذا دولتهای متخاصم ذینفع می توانند رقم پیش پرداختهای حقوق اسیران جنگی طبقات مختلف را که در بالا شرح داده شده به موجب موافقتنامه های اختصاصی تغییر دهند.

به علاوه در صورتی که مبالغ مذکور در بند بالا نسبت به حقوق پرداختی به اعضای نیروهای مسلح دولت بازداشت کننده زیاد باشد یا در صورتی که به هر علت دیگری موجب زحمت مهمی برای دولت مزبور گردد دولت بازداشت کننده می تواند تا زمان عقد موافقتنامه مخصوص با دولت متبوع اسیران جنگی درباره تغییر مبالغ فوق اقدامات ذیل را به عمل آورد:

الف - حساب اسیران جنگی را کماکان به مبالغ بالا بستانکار نماید.

ب - مبالغ برداشتی از پیش پرداخت حقوق را که برای مصرف اسیران جنگی به اختیار آنان گذاشته می شود موقتاً به ارقام معتدلی محدود سازد ولی در مورد اسیران طبقه اول مبالغ مزبور نباید هیچ وقت از مبالغی که دولت بازداشت کننده به اعضاء نیروهای مسلح خود می پردازد کمتر باشد.

علل این محدودیت باید بلافاصله به دولت حامی اطلاع داده شود.

ماده 61 - دولت بازداشت کننده وجوهی را که دولت متبوع اسیران جنگی به عنوان متمم حقوق برای آنان بفرستد قبول خواهد کرد مشروط به این که مبالغ مزبور برای کلیه اسیران جنگی یک طبقه متساوی باشد و به کلیه اسیران متبوع آن دولت از آن طبقه داده شود و به محض امکان به بستانکار حساب شخصی اسیران جنگی طبق مفاد ماده 64 منظور گردد. ارسال وجوه متمم مزبور یک از تعهداتی را که به موجب این قرارداد بر عهده دولت بازداشت کننده است اسقاط نخواهد کرد.

ماده 62 - اسیران جنگی مستقیماً از مقامات بازداشت کننده فوق العاده عادلانه ای بابت کار دریافت خواهند داشت و میزان آن توسط دولت مزبور تعیین خواهد شد ولی در هر حال از ربع فرانک سویس بابت هر روز کامل کار کمتر نخواهد بود. دولت بازداشت کننده میزان فوق العاده کار روزانه را که تعیین می کند به اسیران جنگی و همچنین به توسط دولت حامی به دولت متبوع آنان اطلاع خواهد داد.

فوق العاده کار توسط مقامات بازداشت کننده به اسیران جنگی که به طور دائم به مشاغل یا کارهای دستی مربوط به اداره و تنظیمات داخلی و نگاهداری بازداشتگاه و همچنین به اسیران جنگی که برای اجرای وظایف روحانی یا بهداری به نفع همقطاران خود گماشته می شوند نیز تأدیه خواهد گردید.

فوق العاده کار معتمد و معاونین و احیاناً مشاورین او از صندوق سود فروشگاه برداشت خواهد شد. میزان آن توسط معتمد مزبور معلوم و به تصویب فرمانده بازداشتگاه خواهد رسید چنانچه صندوقی موجود نباشد مقامات بازداشت کننده فوق العاده کار عادلانه ای به اسیران مزبور تأدیه خواهد کرد.

ماده 63 - اسیران جنگی مجازند وجوهی را که انفراداً یا اجتماعاً بر ایشان می رسد دریافت دارند.

هر اسیر جنگی حق دارد از موجودی بستانکار حساب خود به ترتیب مذکور در ماده ذیل در حدودی که دولت بازداشت کننده معین نموده استفاده کند و دولت مزبور باید

درخواست های پرداختی را که بدین طریق می شود اجراء نماید. اسیران جنگی اجازه خواهند داشت با رعایت محدودیت های مالی یا پولی که ضرورت اساسی آن را دولت بازداشت کننده لازم بداند حواله هایی به خارجه بدهند در این صورت دولت بازداشت کننده بالاخص با حوالجاتی که اسیران جنگی برای اشخاص تحت تکفل خود می فرستند موافقت خواهد کرد. در هر حال اسیران جنگی می توانند با موافقت دولت متبوع خود پرداختهایی در کشور خود به ترتیب ذیل بنمایند:

دولت بازداشت کننده به توسط دولت حامی اعلامیه ای حاوی کلیه اطلاعات مفید درباره صادرکننده حواله و گیرنده آن با ذکر مبلغ به پول دولت بازداشت کننده برای دولت متبوع اسیر جنگی ارسال خواهد داشت. اعلامیه مزبور باید به امضای اسیر ذیربط و امضای فرمانده بازداشتگاه باشد. دولت بازداشت کننده آن مبلغ را به مدیون حساب اسیر جنگی خواهد برد. مبالغی که بدین طریق حواله می شود توسط دولت بازداشت کننده به بستانکار حساب دولت متبوع اسیران جنگی منظور خواهد شد.

دولت بازداشت کننده می تواند برای اجرای مقررات بالا به آیین نامه نمونه که در پیوست شماره 5 این قرارداد نوشته شده مراجعه نماید.

ماده 64 - دولت بازداشت کننده برای هر اسیر جنگی حسابی که لااقل دارای مندرجات ذیل باشد نگاه خواهد داشت:

1 - مطالبات اسیر جنگی و مبالغی که بابت پیش پرداخت حقوق و فوق العاده کار یا هر عنوان دیگری دریافت نموده مبالغی که از اسیر جنگی به پول دولت بازداشت کننده مأخوذ شده مبالغی که از اسیر جنگی مأخوذ و بر حسب تقاضای خود او به پول دولت بازداشت کننده تسعیر شده است.

2 - مبالغی که نقداً یا نظیر نقدی به اسیر جنگی پرداخت شده - پرداختهایی که بر حسب تقاضای او به حساب او به عمل آمده - مبالغی که طبق بند سوم ماده قبل به خارج حواله شده.

ماده 65 - هر رقمی که به حساب یک اسیر جنگی درج می شود باید توسط خود او یا توسط معتمدی که به نام او عمل و اقدام می نماید امضاء یا پاراف شود.

اسیران جنگی در هر زمان تسهیلات کافی خواهند داشت که به حساب خود مراجعه کنند و رونوشتی از آن دریافت نمایند. حساب ممکن است توسط نمایندگان دولت حامی در مواقعی که به بازداشتگاه سرکشی می کنند رسیدگی شود.

موقعی که اسیران جنگی از بازداشتگاهی به بازداشتگاه دیگر انتقال می یابند حساب آنان نیز باید به بازداشتگاه جدید منتقل شود. موقعی که اسیران جنگی از یک دولت بازداشت کننده به دولت دیگری انتقال می یابند آن قسمت از وجوه آنان که به پول دولت بازداشت کننده نباشد نیز منتقل خواهد شد و نسبت به سایر مبالغی که در بستانکار حسابشان مانده باشد گواهینامه ای به آنان تسلیم خواهد گردید.

دولتهای متخاصم ذیربط می توانند بین خود ترتیبی بدهند که در فواصل معین صورت حسابهای اسیران جنگی را به وسیله دولت حامی برای یکدیگر ارسال دارند.

ماده 66 - وقتی که اسارت اسیر جنگی از طریق آزادی یا اعاده به میهن خاتمه یابد دولت بازداشت کننده گواهینامه ای به امضای یک نفر افسر مسئول مبنی بر تصدیق موجودی بستانکار او در پایان اسارت به او تسلیم خواهد کرد. به علاوه دولت بازداشت کننده صورتهایی حاوی کلیه اطلاعات مربوط به اسیرانی که اسارت آنان به وسیله اعاده به میهن - آزادی - فرار - فوت یا به هر نحو دیگر خاتمه یافته یا گواهی موجودیهای بستانکار حساب آنان به وسیله دولت حامی برای دولت متبوع آنان خواهد فرستاد.

هر برگ از صورتهای مزبور باید توسط یک نفر نماینده مجاز دولت بازداشت کننده گواهی شده باشد.

دولتهای ذیربط می توانند تمام یا قسمتی از مقررات بالا را به موجب موافقتنامه مخصوصی تغییر دهند.

دولت متبوع اسیر جنگی مسئول اقدام در تصفیه موجودی بستانکار خواهد بود که دولت بازداشت کننده در پایان اسارت به وی بدهکار است.

ماده 67 - پیش پرداختهایی که طبق ماده 60 از محل حقوق به اسیران جنگی پرداخت می شود در حکم آن تلقی خواهد شد که توسط دولت متبوعه اسیران مزبور تأدیه شده است.

نسبت به پیش پرداختهای مزبور به انضمام کلیه پرداختهایی که توسط آن دولت به موجب بند سوم از ماده 63 و ماده 68 به عمل می آید در پایان جنگ بین دولتهای مربوطه قرارهای لازم داده خواهد شد.

ماده 68 - هر گونه درخواست فوق العاده غرامت که توسط یکی از اسیران جنگی به علت سانحه یا معلولیت دیگری ناشی از کار به عمل آید به توسط دولت حامی به دولت متبوع او ابلاغ خواهد شد.

در هر حال دولت بازداشت کننده بر طبق ماده 54 گواهینامه ای مبنی بر گواهی نوع زخم یا معلولیت و اوضاع و احوال وقوع آن و اطلاعات مربوط به پرستاریهای طبی یا بستری شدن در بیمارستان که درباره آن اسیر به عمل آمده است به وی خواهد داد. این گواهینامه باید به امضای افسر مسئول دولت بازداشت کننده برسد و توضیحات طبی باید توسط طبیب بهداری ارتش گواهی شود.

دولت بازداشت کننده هر گونه درخواست غرامتی را که از یک نفر اسیر جنگی بابت لوازم شخصی و نقدینه یا اشیاء قیمتی که به موجب ماده 18 از وی اخذ شده و هنگام اعاده او به میهن خویش به وی مستر نگردیده باشد و همچنین هر گونه درخواست غرامت مربوط به فقدان چیزی که اسیر تقصیر آن را منسوب به دولت بازداشت کننده یا یکی از عمال آن بداند به دولت متبوع او ابلاغ خواهد کرد. بالعکس دولت بازداشت کننده باید لوازم شخصی را که اسیر جنگی در مدت اسارت لازم دارد به هزینه خود تعویض نماید در هر حال دولت بازداشت کننده گواهینامه ای به امضای افسر مسئول حاوی کلیه اطلاعات مفید به اسیر جنگی خواهد داد که معلوم نماید به چه جهت لوازم و نقدینه یا اشیاء قیمتی مزبور به او مسترد نشده است نسخه ثانی این گواهینامه به توسط آژانس مرکزی اسیران جنگی مذکور در ماده 123 برای دولت متبوع اسیر ارسال خواهد شد.




[1] قرارداد ژنو راجع به معامله با اسیران جنگی مورخه 12 اوت 1949

منبع : سایت قوانین مجلس https://rc.majlis.ir/fa/law/show/94428